home aktualności o nas o dziedzictwie projekty partnerzy przetargi galeria kontakt
       
  Gorzów Wielkopolski, ul. Gwiaździsta, lubuskie

Cmentarz żydowski w Gorzowie Wielkopolskim jest położony przy ul. Gwiaździstej, na wzniesieniu, w którego północnej części znajduje się rozległy wąwóz, w obrębie działki geodezyjnej nr 1830 na nieregularnym planie, o powierzchni 7148 m kw.

Data założenia cmentarza nie jest znana. Powstał przypuszczalnie nie później niż w pierwszych dekadach XVIII w. W latach 1815-1835 teren został ogrodzony kamiennym murem. Około 1860 r. przed wejściem został zbudowany dom przedpogrzebowy, a w 1927 r. w jego pobliżu wzniesiono drugi budynek, na planie z 1930 r. opisany jako kostnica.

Podczas II wojny światowej nazistowskie władze podejmowały próby sprzedaży cmentarza oraz nagrobków, jednak przypuszczalnie nie doszło do transakcji. W tym czasie na cmentarzu dokonywano pochówków jeńców radzieckich i Żydów zmarłych w pobliskim obozie pracy przymusowej.

Cmentarz przetrwał wojnę w dobrym stanie i został zdewastowany w kolejnych dekadach. Większość nagrobków została skradziona, zabudowania wykorzystywano jako warsztaty. Przy bramie wzniesiono budynek gospodarczy.

10 marca 1961 r. - w następstwie uchwały Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Gorzowie Wielkopolskim z 25 września 1957 r. - Minister Gospodarki Komunalnej podpisał zarządzenie o zamknięciu cmentarza dla celów grzebalnych.

W 1964 r. na zlecenie Miejskiej Rady Narodowej w Gorzowie Wielkopolskim na cmentarzu przeprowadzono pielęgnację zieleni, zasypano doły, rozebrano część muru i wywieziono rozbite nagrobki.

W latach 80. zabudowania cmentarne były wykorzystywane przez Miejskie Przedsiębiorstwo Remontowe Obiektów Szkolnych. Cmentarzem interesowało się Muzeum Okręgowe w Gorzowie Wlkp., które planowało otoczyć go opieką.

W latach 1992-1999 cmentarz został uporządkowany, część destruktów macew przytwierdzono do muru. Prace sfinansowano z funduszy m.in. należącego do Wawrzyńca Zielińskiego przedsiębiorstwa Poraj oraz z programu PHARE.

W 2006 r. cmentarz  wpisano do rejestru zabytków nieruchomych.W 2008 r. w wyniku restytucji mienia przedwojennych gmin żydowskich właścicielem cmentarza (bez zabudowań) został Związek Gmin Wyznaniowych Żydowskich w RP, a w 2009 r. - Fundacja Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego. Od 2008 r. cmentarzem opiekuje się Stowarzyszenie Człowiek w Potrzebie - Wolontariat Gorzowski.

W 2025 r. Fundacja Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego w ramach programu Narodowego Instytutu Dziedzictwa „Wspólnie dla dziedzictwa” we współpracy z miejscowymi wolontariuszami przeprowadziła prace, których celem było odsłonięcie i udokumentowanie nagrobków, które pokryła roślinność. W projekcie wzięło udział około 30 wolontariuszy – w większości uczniów 2 Liceum Ogólnokształcącego m. Marii Skłodowskiej-Curie w Gorzowie Wlkp. oraz studentów Akademii im. Jakuba z Paradyża.  Wolontariusze odkryli i sfotografowali kilkadziesiąt macew. Na podstawie zdjęć dr Sławomir Pastuszka przetłumaczył inskrypcje i wykonał karty ewidencyjne nagrobków.

Na cmentarzu znajduje się około 200 nagrobków w różnym stanie zachowania: w większości betonowych i piaskowcowych obramień, kilkadziesiąt stel z piaskowca i granitu oraz około 20 zdewastowanych grobowców architektonicznych, przylegających do muru. Najstarsza zidentyfikowana macewa jest datowana na 1734 r. lub 1737 r. Przy wejściu znajduje się dom przedpogrzebowy (obecnie dom pobytu dziennego seniorów) oraz przebudowany budynek kostnicy, wykorzystywany jako warsztat samochodowy. Cmentarz otacza ogrodzenie z cegły, kamieni zwieńczonych ceglanym daszkiem oraz z metalowych przęseł. Wejście prowadzi przez zrekonstruowaną bramę. Wewnętrzny podział południowej części cmentarza wyznaczają dwa rzędy kasztanowców. W północnej części wśród drzew wyróżnia się dąb o obwodzie ponad 6 m, uznany za Pomnik Przyrody.

Dane osobowe odczytane z nagrobków na cmentarzu żydowskim w Gorzowie Wielkopolskim.
Źródło: załączniki do karty ewidencyjnej cmentarza, oprac. Sławomir Pastuszka, Krzysztof Bielawski, 2025.

Imię: Lea
Nazwisko: Blumenstein
Nazwisko panieńskie: Fern
Imię ojca: Menachem
Imię męża:
Data urodzenia: 04.07.1882
Data śmierci: 20.02.1931
Informacje dodatkowe: Ojciec lewita

Imię: Rafael
Nazwisko:
Imię ojca: Jisrael
Data urodzenia:
Data śmierci: 24/25.11.1858
Informacje dodatkowe:

Imię: K[...]
Nazwisko: Kersten
Imię ojca:
Imię męża:
Data urodzenia:
Data śmierci: 14.08.1857
Informacje dodatkowe: Młoda kobieta

Imię: Adolph
Nazwisko: Steinbach
Imię ojca:
Data urodzenia: 12.06.1856
Data śmierci: 14.05.1892
Informacje dodatkowe:

Imię: Jeremias
Nazwisko: Nathan
Imię ojca:
Data urodzenia:
Data śmierci:
Informacje dodatkowe:

Imię: Bejla
Nazwisko: Nathan
Nazwisko panieńskie: Wertheim
Imię ojca: Jehuda
Imię męża:
Data urodzenia:
Data śmierci: 25/26.06.1867
Informacje dodatkowe:

Imię: Sigismund
Nazwisko: Nathan
Imię ojca: Jehoszua
Data urodzenia: 24.12.1785
Data śmierci: 08.09.1865
Informacje dodatkowe:

Imię: Josef
Nazwisko: Lubarsch
Imię ojca: Mordechaj
Data urodzenia:
Data śmierci: 30.06/01.07.1835
Informacje dodatkowe:

Imię: Perel
Nazwisko:
Imię ojca: Jaakow
Imię męża:
Data urodzenia:
Data śmierci: 10/11.10.1737 lub 12/13.10.1734
Informacje dodatkowe:

Imiona: Selig Zelig
Nazwisko: Seelinger
Imię ojca: Lejzer
Data urodzenia:
Data śmierci: 13.01.1829
Informacje dodatkowe: Mohel, gabaj Gemilut Chesed, rabin, żył 85 lat

Imię: Lejzer
Nazwisko:
Imię ojca: Awraham
Data urodzenia:
Data śmierci: 14/15 listopada 1836
Informacje dodatkowe:

Imię:
Nazwisko: Levy
Nazwisko panieńskie: Noah
Imię ojca:
Imię męża:
Data urodzenia: 08.02.1781
Data śmierci: 07.08.1867
Informacje dodatkowe: Kobieta, mąż Salomon, żyła 86 lat

Imię: Salomon
Nazwisko: Behrena
Imię ojca:
Data urodzenia:
Data śmierci:
Informacje dodatkowe:

Imię: Emilie
Nazwisko: Cohn
Nazwisko panieńskie: Bergmann
Imię ojca:
Imię męża:
Data urodzenia:
Data śmierci: 08.11.1878
Informacje dodatkowe:

Imię: Joel Samuel
Nazwisko: Cohn
Nazwisko panieńskie:
Imię ojca:
Data urodzenia: 17/18.05.1787
Data śmierci: 22/23.12.1854
Informacje dodatkowe: Kupiec

Imię: Peretz Gerszon
Nazwisko:
Nazwisko panieńskie:
Imię ojca: Gawriel
Data urodzenia:
Data śmierci: 22/23/06.1855
Informacje dodatkowe:

Imię: Wolf Abraham
Nazwisko: Wolfgram
Nazwisko panieńskie:
Imię ojca:
Data urodzenia:
Data śmierci: 25.04.1866
Informacje dodatkowe:

Imię: Chaja Jete
Nazwisko: Lubarsch
Imię ojca:
Imię męża: Mordechaj
Data urodzenia:
Data śmierci: 12 nisan [...]
Informacje dodatkowe:

Imię: Rachel
Nazwisko: Fraenkel
Nazwisko panieńskie: Abramsohn
Imię ojca: Mosze
Imię męża: Meir
Data urodzenia:
Data śmierci: 08/09.06.1858
Informacje dodatkowe: Mąż z Krzyża Wielkopolskiego

Imię: Ester
Nazwisko: Boas
Nazwisko panieńskie: Horwitz
Imię ojca: Eli
Imię męża:
Data urodzenia:
Data śmierci: 23/24.04.1863
Informacje dodatkowe:

Imię: Fejgelcha
Nazwisko:
Imię ojca: Meir
Imię męża: Szmuel
Data urodzenia:
Data śmierci: 26.01.1861
Informacje dodatkowe: Mąż kohen

Imiona: Jehuda Lejb
Nazwisko:
Imię ojca: Michael
Data urodzenia:
Data śmierci: 29/30.04.1866
Informacje dodatkowe: Lewita

Imię: Abraham
Nazwisko: Blankenstein
Imię ojca:
Data urodzenia: 27.12.1844
Data śmierci: 12.02.1884
Informacje dodatkowe: Kupiec, ze wsi Wysoka (niem. Hohenwalde n. M.)

Imię: Amalie
Nazwisko: Bergmann
Nazwisko panieńskie: Louis
Imię ojca:
Imię męża:
Data urodzenia: 14.11.1829
Data śmierci: 29.08.1884
Informacje dodatkowe:

Imię: Chana
Nazwisko: Rosenwald
Imię ojca:
Imię męża:
Data urodzenia: 17/18.04.1819
Data śmierci: 22/23.07.1892
Informacje dodatkowe:

Imię: Ernestine
Nazwisko: Heymann
Nazwisko panieńskie: Blankenstein
Imię ojca:
Imię męża:
Data urodzenia: 24.01.18[...]
Data śmierci: 16.[...]
Informacje dodatkowe:

Imię: Ester
Nazwisko:
Imię ojca: Simcha
Imię męża:
Data urodzenia:
Data śmierci: 12/13.03.1895
Informacje dodatkowe: Nagrobek podwójny, wspólny z Simchą syną Mosze

Imię: Simcha
Nazwisko:
Imię ojca: Mosze
Data urodzenia:
Data śmierci: 25/26.02.1895
Informacje dodatkowe: Nagrobek podwójny, wspólny z Ester córką Simchy

Imię: Josef
Nazwisko: Stodola
Imię ojca:
Data urodzenia:
Data śmierci: 15/16.12.1884
Informacje dodatkowe:

Imię: Jaakow
Nazwisko:
Imię ojca: Szmuel
Data urodzenia:
Data śmierci: 29 siwan 56[...]
Informacje dodatkowe:

Imiona: Henriette Lea
Nazwisko: Levy
Nazwisko panieńskie: Levy
Imię ojca: Szalom
Imię męża: Jechiel
Data urodzenia: 12.1786
Data śmierci: 05.06.1858
Informacje dodatkowe: Mąż lewita

Imiona: Marcus Mordechaj
Nazwisko: Bergmann
Imię ojca:
Data urodzenia: 11.04.1850
Data śmierci: 11.03.1863
Informacje dodatkowe:

Imię: Minna Blimcha
Nazwisko: Bergmann
Imię ojca:
Imię męża: Mosze
Data urodzenia:
Data śmierci: 11/12.02.1859
Informacje dodatkowe:

Imiona: Henriette Jenta
Nazwisko: Jacoby
Nazwisko panieńskie: Baruch
Imię ojca: Baruch
Imię męża: Jaakow
Data urodzenia: 18.08.1790
Data śmierci: 15/16.05.1850
Informacje dodatkowe: Ojciec kohen, mąż z Leopoldsfarth (dawna kolonia, obecnie w obrębie Gorzowa Wlkp.)

Imiona: Fejla Sara
Nazwisko:
Imię ojca: Iserl
Imię męża:
Data urodzenia:
Data śmierci: 04/05.08.1798
Informacje dodatkowe:

Imię: Noah
Nazwisko: Horwitz
Imię ojca:
Data urodzenia: 07.04.1809
Data śmierci: 05.07.1860
Informacje dodatkowe: Kupiec

Imię: Gerszom
Nazwisko:
Imię ojca: Josef
Data urodzenia:
Data śmierci: 30.09/01.10.1864
Informacje dodatkowe:

Imię: Henriette
Nazwisko: Baumann
Nazwisko panieńskie: Krakau
Imię ojca:
Imię męża:
Data urodzenia:
Data śmierci: 09/10.12.1862
Informacje dodatkowe:

Imię: Miriam
Nazwisko: Lindenthal
Nazwisko panieńskie: Guthmann
Imię ojca: Simcha
Imię męża: Baruch
Data urodzenia:
Data śmierci: 24/25.12.1865
Informacje dodatkowe:

Imię: Hirsch
Nazwisko: Nathan
Imię ojca:
Data urodzenia:
Data śmierci:
Informacje dodatkowe:

Imię:
Nazwisko: Wolff Liebert [rodzina]
Imię ojca:
Imię męża:
Data urodzenia:
Data śmierci:
Informacje dodatkowe:

Imię:
Nazwisko: Heymann Reichmann [rodzina]
Imię ojca:
Imię męża:
Data urodzenia:
Data śmierci:
Informacje dodatkowe:

Imiona: Johanna Hanne
Nazwisko: Boas
Nazwisko panieńskie: Drossen
Imię ojca:
Imię męża:
Data urodzenia:
Data śmierci: 27/28.06.1856
Informacje dodatkowe: panna

Imiona: Marcus Joseph
Nazwisko: Lubarsch
Imię ojca:
Data urodzenia:
Data śmierci: 26.02.18[...]
Informacje dodatkowe:

Imię: Sara
Nazwisko: Lindenthal
Imię ojca: Mosze
Imię męża:
Data urodzenia:
Data śmierci: 20/21.07.1841
Informacje dodatkowe: panna

Imię: Mosze
Nazwisko:
Imię ojca: Lipman
Data urodzenia:
Data śmierci: 25/26.11.1830
Informacje dodatkowe: Dziadek Daniel

Imiona: Jehuda Lejb
Nazwisko:
Imię ojca: Mosze
Data urodzenia:
Data śmierci: 18/19.04.1832
Informacje dodatkowe: Dziadek Daniel

Imiona: Chejcha
Nazwisko: Lipmannsohn
Imię ojca:
Imię męża: Lejb
Data urodzenia:
Data śmierci:
Informacje dodatkowe: Żyła 29 lat, mąż lewita

Imiona: Mordechaj
Nazwisko:
Imię ojca: Mordechaj
Data urodzenia:
Data śmierci: 21/22.01.1759
Informacje dodatkowe: Prawdopodobnie z miejscowości Neuss [?]

Imiona: Lipman
Nazwisko:
Imię ojca: Daniel
Data urodzenia:
Data śmierci: 15/16.12.1835
Informacje dodatkowe:

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego
w ramach programu Narodowego Instytutu Dziedzictwa „Wspólnie dla dziedzictwa”.

 mkidn_nid_logo_zatw_400

 

 

  Dotacje on-line



Polecamy
  PROJEKT "WIRTUALNE SPACERY"  
  20 LAT FUNDACJI OCHRONY DZIEDZICTWA ŻYDOWSKIEGO  
  Centrum "Synagoga" w Zamościu  
  Rewitalizacja synagogi w Przysusze  
  Szlak Chasydzki  
  Adoptuj cmentarz żydowski  
  Album "Ochrona dziedzictwa żydowskiego w Polsce"  
  RAPORT ROCZNY 2019  
  RAPORT ROCZNY 2018  
  RAPORT ROCZNY 2017  
  RAPORT ROCZNY 2016  
  RAPORT ROCZNY 2015  
  RAPORT ROCZNY 2014  
  Rewitalizacja zespołu synagogalnego w Kraśniku  
  Album "Ochrona Dziedzictwa Żydowskiego w Polsce" t. II  
  Program edukacyjny "Przywróćmy Pamięć"  
  Dobre Praktyki Przywróćmy Pamięć 2015-2016  
  Monitoring antysemityzmu w Polsce  


  Baza cmentarzy
 
 

 
 

 
  więcej opcji »  


  Galeria
 
 

 
  więcej »

 


  Newsletter  
  Podaj swój adres e-mail, aby otrzymywać informacje i zaproszenia na imprezy  
   
  copy