W Skorogoszczy (niem. Schurgast) znajduje się najmniejszy żydowski cmentarz na Górnym Śląsku. Założony w 1837 roku, służył maleńkiej społeczności, która nigdy nie utworzyła własnej gminy wyznaniowej, a jej populacja nigdy nie przekroczyła 20 osób. Ostatni pochówek odbył się w 1859 roku. W latach 70. XIX wieku Żydzi w Skorogoszczy na trwałe zniknęli z pejzażu miejscowości – ale pamięć o nich przetrwała w tym maleńkim kawałku ziemi.

Cmentarz przetrwał II wojnę światową w stosunkowo dobrym stanie i w kolejnych latach popadł w całkowite zapomnienie i ruinę. Mur rozkradziono. Nagrobki zniszczono tak, że pozostały po nich tylko partie przyziemne. Swoje zrobiła też natura. Teren zarósł tak gęsto, że w ostatnich latach w okresie wegetacyjnym nie sposób było nawet wejść na jego teren.

10 października 2025 r. wolontariusze i wolontariuszki z pomocą zawodowej ekipy przeprowadzili prace porządkowe. Po oczyszczeniu teren zyskał niemal parkowy charakter. W planach są kolejne prace i oznakowanie cmentarza tablicą informacyjną.

Cmentarz zajmuje część dużej działki, stanowiącej własność Fundacji Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego. Dzięki uporządkowaniu terenu udało się określić jego granice i przebieg ceglanego muru wzniesionego w 1932 roku – dziś zachowanego szczątkowo. Nieinwazyjne badania gruntu pozwoliły określić dokładną liczbę mogił osób dorosłych, których jest 12. Włączając w to pochówki dzieci, na cmentarzu spoczęło łącznie nie więcej niż 20 osób. Z pietyzmem uporządkowane zostały też zachowane obiekty nagrobne.

Dziękujemy Sławomirowi Pastuszce – inicjatorowi i koordynatorowi prac, Dariuszowi Ziębie, wszystkim wolontariuszom oraz Fundacji Dziedzictwa Kulturowego, która pozyskała dofinansowanie z Narodowego Centrum Kultury w ramach programu Kultura – Interwencje. Edycja 2025.